piątek, 7 marca 2014

Zamkowe legendy: Olsztyn vs. Lidzbark Warmiński

Olsztyn, Zamek Kapituły Warmińskiej
Na wzgórzu, w lesie, tam kędy wartka struga łączy się z Łyną, stał kiedyś dawno, dawno temu wspaniały zamek. Ojcowie nasi pokazywali nam jeszcze skośne omszałe dachy, sterczące tuż nad ziemią. Chłopcy zaś pasący bydło nad Łyną rzucali kamienie do kominów, ciesząc się, że długo słychać było suchy ich klekot. To ostatnie ślady zaklętego zamku. Na tym miejscu porosły mchy i krzaki jagód, modre dzwonki leśne pochylały główki w  zadumie, szumią poważnie sosny ociekające złotymi kroplami kadzidła, świerki pachnące wyciągają krzyżem ramiona ku niebu.
Przed wielu, wielu laty zamek ten słynął na całą okolicę, daleko i szeroko. Potężne jego baszty oblane słońcem letniego południa albo purpurą zorzy wieczornej zachwycały oczy nie tylko okolicznego ludu, ale i niejednego wędrowca, który przybył z daleka ażeby zobaczyć ten słynny, piękny zamek. Grube mury okrywały latem wonne liliowe macierzanki, złoty rozchodnik i bledziutko kwitnące powoje, ba nawet małe jarzębiny i brzózki wyrosły w szczelinach blanków. Komu wypadła droga koło zamku w porę zimową przedstawiał mu się tak piękny widok, jakiego nigdy nie widział. Zamek obsypany śniegiem błyszczał w słońcu milionem barw tęczowych, a na tle ciemnych sosen i świerków zdawał się niepokalaną bielą dosięgać niebios, tworząc czarodziejską baśń zimową.
W zamku tym mieszkał pan bardzo bogaty. Mówiono, że w podziemiach znajduje się sto skrzyń srebra, złota i klejnotów. Na ścianach komnat były porozwieszane makaty, wyszywane srebrem i złotem, a podłogi pokrywały skóry niedźwiedzi i wilków, których tu było mnóstwo niezliczone. Ściany sali, gdzie odbywały się biesiady i  narady, wykładane były złotem Bałtyku - bursztynem.
Właściciel zamku był nie tylko bogaty, ale co ważniejsze - dobry i  sprawiedliwy. Lud okoliczny darzył go zaufaniem i przywiązaniem, ale przystąpić do niego z  bliska nikt się nie odważył, bo oblicze jego było surowe - ludzie mówili, że kamienne. Najmilszym jego zajęciem było wychodzenie latem na najwyższą platformę zamku, kiedy zachodzące słońce bramowało złotem niebo, a zorza w płaszcz szkarłatny ubierała krajobraz.
Wieśniacy wtenczas wracali właśnie z pól z pieśnią na ustach. Błyszczały kosy i sierpy, czerwieniły się jak maki w polu chusty dziewcząt. Zobaczywszy pana na platformie stawali warmińskim zwyczajem w rzędzie i na cześć swego gospodarza ostrzyli kosy i miarowym uderzeniem w stal dzwonili hejnał żniwiarzy śpiewając:
Plon niesiem plon-
Plon ze wszystkich stron.
Często stała też obok pana zamku małżonka jego Warmia. Macierzyńskim okiem obejmowała krajobraz, macierzyńskim sercem wszystkich kochała. Tam, pośród ludu zdrowego i pilnego, mieszkało jej dwunastu synów, a liczne ich potomstwo napełniało wioski i osiedla. Warmia ubrana w białe szaty z czerwoną przepaską, w welonie lekkim jak pajęczyna, upiętym na jasnych włosach sięgających aż do ziemi, była symbolem jedności i  miłości rodzinnej. Raz w roku, w wigilię św. Jana, przybywali wszyscy synowie z rodzinami na zamek, napełniając stare mury wrzawą i śmiechem. U wrót przyjmowali ich rodzice, ściskając i  całując każdego z  osobna. Łzy radości błyszczały w  oczach Warmii, kiedy witała swych dorodnych synów o  jasnych jak len włosach i  modrych oczach, kiedy przytulała do serca główki wnuków i prawnuków. Biesiady i łowy w olsztyńskim lesie trwały siedem dni. Potem wszyscy wracali do swoich zajęć, a wśród starych murów panowała znów głęboka cisza. Tak upływało wszystkim życie w spokoju i miłości wzajemnej. Aż pewnego razu, krótko przed dniem św. Jana, przybył jakiś obcy wędrowiec na zamek. Długo szeptali z  panem, radzili, a  chociaż noce były krótkie - i w nocy nie spali. Nowiny, jakie przyniósł obcy, musiały być ważne, bo na twarzach malował się niepokój i troska.
Na trzeci dzień ukazał się na platformie najwyższej baszty płomień - umówiony znak, że synowie mają zaraz udać się do ojca. Nie potrwało długo, a zaczęli się zjeżdżać ze wszystkich stron. Rodziny zostały w domu.
Ojciec z  poważnym wędrowcem oczekiwał ich w  sali bursztynowej. Tam dowiedzieli się okropnej wieści. Dwóch sąsiadów, którzy zawistnym okiem patrzyli na szczęście rodziny, postanowiło porwać i  zabić przedmiot największego ich umiłowania - matkę Warmię.
Już z dala słychać było okrzyki, a łuny płonących wsi znaczyły drogi, którymi zbliżał się wróg. W samą noc świętojańską przybyły liczne zastępy wrogów i rozłożyły się w pobliskim lesie przy ogniskach, a dzikie ich śpiewy i przechwałki odbiły się echem o stare mury zamku.
O  tej samej porze drogą przez las szło powoli dziecko. Małe jego serduszko dygotało z lęku, ale szło odważnie, bo Warmia miała sporządzić dla chorej matki lekarstwo z ziół i korzeni.
Jakaś jasność zapełniała dziś las. Gwiazdy - zda się - jaśniej migotały na niebie, a sierp księżyca oblał srebrem czubki chwiejących się w objęciach wiatru drzew, obielił wydeptaną ścieżkę wijącą się wśród stuletnich dębów, buków, klonów i jarzębin. Wśród aksamitnych mchów unosiły się szerokie liście paproci.
Nagle dziecko stanęło. Na tle paproci zobaczyło jakiś przecudny, barwami tęczy jaśniejący kwiat. Drżącą rączką zerwało cudowny kwiat szczęścia i niespostrzeżone przez wroga doszło do bram zamku, które się same rozwarły. Dziecko warmińskie, przyciskając do piersi skarb swój, kwiat paproci, rozwinięty wśród nocy świętojańskiej, szło aż do sali, w której byli zebrani mieszkańcy zamku. Stanęło wśród nich bose, trzymając w  małych rączkach jak w  alabastrowym kielichu przepiękny kwiat, uklękło i podało go Warmii, która przytuliła kwiat do piersi. Dając dziecku lekarstwo i jedzenie na drogę, tak doń rzekła:
- Idź do mojego ludu i  powiedz, że choćby wróg zabił moje ciało, ducha mojego nie zmoże. Ja będę żyła z wami w każdym kłosie zboża, w każdym kwiatku i drzewie, w powiewie wiatru, w szumie lasów i borów, w szmerze jezior i rzek, w ciszy wieczoru i w skwarze letniego południa. Wojsko moje będzie spało wieki, ale przyjdzie dzień, że się obudzi, a wtedy ja znowu będę waszą matką i opiekunką. Niech słowa moje przejdą z pokolenia na pokolenie, a biada tym w one dni, którzy o nich zapomną.
W zamku, po wyjściu dziecka, echo rozniosło po okolicy miarowe kroki licznych, w żelazo zakutych mężów. Napełniły się wojskiem komnaty i sale, nawet podziemia i ów słynny ganek, który prowadził z  lasu pod Łyną aż do kościoła św. Jakuba. Na wzniesieniu stała Warmia. A kiedy zamknięto już ostatnie podwoje, podniosła powoli rękę dzierżącą kwiat szczęścia. Zamek począł się powoli zapadać coraz głębiej, aż znikł z powierzchni ziemi. Wojsko poukładało się do snu i tak przespało wieki. Jedynie matka Warmia wychodziła spod ziemi na świat, bo posiadała kwiat szczęścia. Często widywano jej postać ubraną w białe koronki i muśliny, błądzącą nad brzegami Łyny. Ludzie omijali miejsce, gdzie stał zaklęty zamek.
Mówiono, że tam straszy. Szczególnie w noc świętojańską słychać było z  podziemi chrzęst broni, jakieś zaklęcia i  nawoływania oraz pieśń „Bogurodzica Dziewica”. Mówiono, że śpiewa tę pieśń wojsko spod Grunwaldu. Nad Łyną w lesie jest wzgórze, pokryte mchem, paprocią i krzakami czarnej jagody. Modrzą się tam dzwonki leśne, bielą się kwiaty poziomek, wyglądają ciekawie spośród paproci konwalie i zajęcze ziele, wysokie dęby, buki, sosny i  świerki dokoła opowiadają szumem odwieczną legendę o zaklętym zamku. Na modrozłotych falach Łyny gra wiatr jak na stostrunnej harfie pieśń o  legendzie i niesie ją daleko aż hen po Bałtyku. Maria Zientara-Malewska
 
Lidzbark Warmiński, Zamek Biskupów Warmińskich
Mołwita stała na moście. U stóp jej płynęła wartko Łyna - rzeka błękitna, nad którą wierzby pochyłe szeptały drobnym liściem stare, prastare baśnie. Piękna twarz Mołwity, jej długie, jasne warkocze odbijały się jak w lustrze w wodzie szemrzącej rzeki. Wieniec chabrów zdobił jej włosy. Mołwita patrzyła w wodę złoconą blaskiem zachodzącego słońca, patrzyła i myśli przedziwne nie dawały jej spokoju. Dziś o poranku widziała niezwykły poczet. Przez most, na którym stała, przejeżdżała grupa nieznanych jej ludzi. Nie mogła zapomnieć tego widoku. Na czele jechał rycerz w pancerz srebrny zakuty. Twarz jego jakby płonęła w porannym słońcu - to ruda broda lśniła w słońcu jak pochodnia. Z ramion spływał mu długi, biały płaszcz z czarnym krzyżem. Konia prowadził mu młody chłopak tak urodziwy, że Mołwicie zadrżało serce. Za nimi jechało kilku wspaniale przyodzianych rycerzy w białych płaszczach, żaden jednak nie miał czuba z pawich piór u hełmu jak ów rudobrody. Chłopak prowadzący konia obejrzał się. W spojrzeniu tym Mołwita wyczytała zachwyt. To była chwila, bo właśnie w tym momencie ktoś pociągnął ją z tyłu za ramiona i Mołwita znalazła się nagle za krzakami dzikiej róży. Tętent koni ucichł. Mołwita spostrzegła obok siebie twarz swojego dziadka. Patrzył długo za odjeżdżającymi, oczy jego płonęły niesamowitym ogniem. W jego wzroku była tak wielka nienawiść, że Mołwita przeraziła się.
- Dziadku, co wam - zapytała.
- Co mnie pytasz? Posłuchaj: przed wiekami ciągnęły się tu, na tej ziemi lasy nieprzebyte, bagna rozległe. Wśród tych bagien na wzgórzu stało grodziszcze staropruskie. Warowny to był gród pogańskich Prusów - Dzyrganiem zwany. Dzierzgoniem go teraz zwą. To oni, to ci z czarnymi krzyżami zrównali go z ziemią! Wszystkich żyjących w wycięli. Rodziców moich, braci, załogę całą. Ja jeden ocalałem dzięki temu, że byłem piastunką w lesie. Na miejscu starego grodziszcza wzniesiono potężną twierdzę. Okrutne tam były rządy. A ja tu rosłem, tu pracowałem. Ojciec twój zginął w potyczce. Chowałem cię jedyną z twego rodu, który do wielkiego rodu Warmów należał.
- Szanują was, dziadku, wszyscy. Zasiadacie w Radzie jak równy z największymi. Szanują dla waszej mądrości i pracy, bogaci też jesteście - wtrąciła dziewczyna.
- Słuchaj mnie, wnuczko: mnie już wkrótce nie stanie, a tu czasy idą dziwne i niespokojne. Chwila teraz ciszy przed burzą. Przysięgnij mi na pamięć starych bogów, na potężnego Perkunosa i radosnego Potrimpusa, że nigdy nie poślubisz żadnego z tych strasznych rycerzy ani nikogo z ich potomków.
- Dziadku , to rycerze zakonni, próżne twoje obawy. I nagle przed oczyma stanęła jej piękna postać młodzieńca, prowadzącego konia rudobrodego rycerza. Przez moment widziała jego oczy łagodne i smutne. Ścisnęło jej się serce żalem serdecznym, że on do "nich" należał.
Rudobrody komtur wrócił na swój zamek dzierzgoński wielce rozstrojony. Nie jadł, nie pił, jeńcom najsroższe kary wymyślał. Co tego było przyczyną, nikt odgadnąć nie mógł. Aż pewnego razu srogi komtur wezwał do siebie młodego pachołka.
- Zygfrydzie, jak wiesz, przywiozłem cię tu kilkanaście lat temu. Chociaż słowiańskie jesteś szczenię, ale więcej cię znoszę niż innych. Może dlatego, że natura obdarzyła cię urodą ponad miarę. Posłuchaj, co ci rzeknę: kiedy parę dni temu jechaliśmy tutaj, w rozwidleniu dwu rzek około grodziska spostrzegłem dziewczynę. Na moście stała ta dziewka. Czar widać rzuciła na mnie. Nie mogę jej zapomnieć! Widziałeś tę dziewkę?
- Widziałem.
- Poznasz ją?
- O tak, panie!- To mi ją tu przywieziesz! Tu! Do Dzierzgonia! Rzekłem!
- Panie, co chcecie z nią uczynić? - wyjąkał młody. - Śmiało pytasz! Do lochu byś poszedł za tę śmiałość. Komtur dużymi krokami zaczął przemierzać izbę.
- Porwać jej nie mogę. Na razie jest cisza, a gwałt byłby wielki, bo widać ze znacznego jest rodu. Za żonę jej nie wezmę, bom brat zakonny, ale ona musi tu być! Tu! Choćbym miał skonać! Ty znasz mowę tych ludzi. Natura dała ci urodę. Pojedziesz tam, dziewkę zjednasz, rozmiłujesz, a potem do ucieczki z sobą namówisz. Przywieziesz ją tu i do moich nóg rzucisz! Co tak ślipia wybałuszasz? Kto wie, może cię za tę zasługę rycerskie ostrogi nie ominą, ty, słowiańskie szczenię! Jechał Zygfryd wśród borów szumiących i dzikich ostępów. Co pocznie, nie wiedział. Jechał i rozmyślał. Jako małe dziecię porwano go z rodzinnego domu. Jak przez mgłę pamięta kwitnący sad, młodą, uśmiechniętą kobiecą twarz. Czule woła do niego: "Przemko". Pamiętasz wyraz "mama" ... Kim był? Rudobrody komtur nazywał go Zygfrydem. To imię miało mu na całe życie starczyć za wszystko. Rozmyślał też o pięknej, jasnowłosej dziewczynie. Myślał o niej coraz cieplej, serdeczniej, o niej... i o tej ziemi, na której ją spotkał. Słońce zachodziło, gdy wjeżdżał na most. Rzeka wiła się u jego stóp błękitną wstęgą. Nagle ujrzał biegnącą dziewczynę. Stanęła Mołwita. Serce jej na chwilę zamarło ze zdumienia . Obróciła się za siebie. Za nią szedł starzec siwy jak gołąb. Zatrzymał się i długo patrzył na przybysza , a potem odwrócił twarz, objął dziewczynę ramieniem i odszedł z nią wolnym krokiem.
- Mołwito, nie oglądaj się za siebie. To ten, ten z komturowej drużyny. Tak na ciebie patrzył. Mołwito strzeż się. Ale na ostrzeżenie było za późno. W sercu Mołwity zakwitł czarodziejski kwiat - przedziwny kwiat zwany miłością. I młody przybysz w tej dziwnej chwili przeznaczenia pokochał wielką miłością Mołwite, piękną dziewczynę ze starego, pruskiego rodu. Spotkali się, gdy słońce ostatnimi promieniami złociło wodę Łyny. Szeptali słowa miłości, a chłopak zapomniał po co tu przybył. Ale stary Dawota czuwał. Widział miłość w oczach wnuczki. I powziął postanowienie - Nie dostanie jej ten przybłęda, sługa jego wrogów. Dawota nie zapomni straszliwych chwil w oblężonym grodzisku, śmierci rodziców, braci, całej drużyny. Stało się tak, że dnia pewnego próżno młody Przemko czekał na swoją ukochaną. Zniknęła.
Z nią też zniknął stary Dawota. Na próżno zrozpaczony chłopiec szukał jej po okolicy, na próżno szukał po lasach, moczarach. Ślad po jego ukochanej zaginął.
Odtąd siadywał samotny nad brzegiem Łyny, tam gdzie spotykał się z Mołwitą. Łzy duże płynęły mu po twarzy. Aż raz w szalonej rozpaczy rzucił się na ziemię; zaklinał ziemię i niebo, aby mu zwróciła jego ukochaną.
- Gdybym choć kamieniem mógł zostać tu, na tym miejscu, gdzie jej stopa dotykała ziemi! Tu gdzie wyrosła i gdzie rozkwitła jak piękny kwiat. O, wszystkie dobre bogi Warmii, błagam was, zmieńcie mnie w kamień, abym tu mógł pozostać! Kiedy tak leżał na ziemi twarzą w pyle i kurzu, ktoś dotknął jego ramienia. Zniknął w tej chwili Przemko nazwany przez rudobrodego komtura Zygfrydem. Na jego miejscu leżał ogromny kamień. Dziwili się ludzie, skąd się tam wziął, kręcili głowami, szeptali coś cicho, a potem z czasem zapomnieli o wszystkim. Słońce grzało głaz gorącym oddechem, wiatr chłodził, deszcz zmywał z niego kurz. Kamień tkwił i obrastał mchem przez lata. Minęło wiele lat. O kamieniu przypomniano sobie wtedy, gdy po latach na miejscu starego grodu pruskiego zaczęto budować zamek. Z jednej strony obejmować miała go swą wstęgą Łyna, z drugiej - wesoła rzeczka Symsarna. Zwożono budulec: głazy i kamienie na fundamenty. I wtedy ruszono z miejsca potężny głaz znad Łyny. Przyda się, piękny to kamień - mówili budowniczowie. Zbudowano wspaniały zamek. Przechodził później lidzbarski zamek różne koleje losu, oblężenia wojenne i pożary, ale nigdy żaden pożar nie strawił go całkowicie. Stał mocny i potężny, obronny i silny, pełen sławy i majestatu, dumnie patrząc w niebo swymi wieżyczkami. Jest taka piękna legenda, że zamek w Lidzbarku nie ulegnie zniszczeniu, gdyż broni go gorące serce Przemka zaklęte w kamieniu. Szczęśliwe, że może służył tej ziemi, którą pokochał. Irena Kwintowa
Polecam też wpis Bajanie o Łynie

31 komentarzy

  1. ...jestem tak zachwycona Twoimi "rewirami", że nie spocznę nim tam nie pojadę!
    Serdeczności:)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. :) Ja Twoimi też. Pozdrawiam

      Usuń
  2. Piękne miasto, zupełnie mi nieznane. Zachwycające są te czerwone mury zamków i kamienic. Pozdrawiam

    OdpowiedzUsuń
  3. Ale piękne te drzwi drewniane!

    OdpowiedzUsuń
  4. EMERYT7/3/14

    Z legendami jest zawsze problem że są zmyślone ale miło poczytać.
    zdjęcia jak zawsze mnie zachwycają chociaż ciągle piszesz pan ze to tylko zapis z aparatu to jednak trzeba mieć oko i duszę do takich zapisów.l

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Oko chyba najważniejsze w tym wszystkim :)

      Usuń
  5. No patrz, a mnie Olsztyn ciągle omija, tylko Lidzbark udało mi się zobaczyć. Może w tym roku? :)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Ciebie akurat lubię. I pewnie wiesz za co..
      Pozdrawiam::)

      Usuń
  6. Drewniane detale i zamek nad wodą bardzo mi sie podoba.

    OdpowiedzUsuń
  7. Cudowna wycieczka serdeczności pozdrawiam

    OdpowiedzUsuń
  8. Ależ tam jest pięknie!!!!! Mam nadzieję, że to kiedyś zobaczę na własne oczy

    OdpowiedzUsuń
  9. krakowianka7/3/14

    piękne legendy...o zapadniętym zamku...i rycerzu w kamień zaklętym...zamki zawsze wzbudzały mój podziw...
    pozdrawiam miło.

    OdpowiedzUsuń
  10. Wspaniale piszesz, zachwycająco fotografujesz!

    OdpowiedzUsuń
  11. Bardzo tam pięknie. :)

    OdpowiedzUsuń
  12. Brak mi słów Zbyszku. Jak to dobrze że kiedyś trafiłam na Twój blog.
    Każda moja wizyta u Ciebie jest dla mnie wielkim świętem. :-)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Dziękuję za słowa uznania. Pozdrawiam :)

      Usuń
  13. Piękna legenda o Warmii, taka na wskroś polska z tymi jasnymi jak len włosami.
    Piękne zdjecia. Podobają mi sie stare drzwi z metalowymi elementami. Czasem detale są najbardziej interesujące.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. O drzwiach to mam oddzielny blog, bo też zachwycają mnie od dawna.

      Usuń
  14. Ciekawa legenda, nie wiem co podziwiac, zdjęcia czy tekst, ale jedno i drugie mnie zachwyciło!

    OdpowiedzUsuń
  15. Piękne zdjecia i piękna legenda, super :-)

    OdpowiedzUsuń
  16. Zdjęcia są wspaniałe, łącznie z detalami, i zachęcają do zobaczenie tych pięknych miejsc. Pomysł z dodaniem legend świetny. Pozdrawiam.

    OdpowiedzUsuń
  17. W Lidzbarku Warminskim mamy dom. Przez jeden rok bylam tam na placowce!
    Serdecznosci
    Judyta

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Wiem, wiem, nawet kiedyś moja koleżanka przebywała w nim przez rok :) Pozdrawiam

      Usuń
  18. Ależ zaczytałam się Zbyszku przed snem, bardzo lubię legendy, ale przyznaję, że czytam je wtedy, kiedy mi ktoś podsunie pod nos.
    Wspaniale się czytało jeszcze dlatego, że bardzo bliska mi jest Warmia. Zwiedziłam obydwa zamki, a wpisem przywołałeś obrazy warmińskie...
    Pięknie dziękuję i pozdrawiam serdecznie :)

    OdpowiedzUsuń
  19. Piękne te legendy i pobudzające wyobraźnię, poza tym przypominają motywy z innych baśni i legend, a Przemko- Zygfryd to Alf- Konrad Wallenrod z poematu Adama Mickiewicza.
    Serdecznie i wiosennie pozdrawiam.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Tak, też tak pomyślałem na początku. Pozdrawiam :)

      Usuń
  20. Piękne i ciekawe legendy pozdrawiam wiosennie

    OdpowiedzUsuń
  21. Poproszę o bibliografię do legend - chcę więcej! :)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. A proszę bardzo. Irena Kwinto, Legendy warmińskie i inne baśnie, Kwintoispółka. :)

      Usuń