wtorek, 4 kwietnia 2017

Poranek w Braniewie, najstarszym mieście na Warmii

Braniewo (niem. Braunsberg) jest najstarszym miastem warmińskim, powstało ok. 1240 r. Od roku 1250 do 1340 było siedzibą biskupów warmińskich, a do 1278 stolicą diecezji. Ze względu na szybki rozwój miasta, a być może w celu osłabienia rosnącego znaczenia mieszczan, w roku 1342 obok starej Braunsbergi biskup Herman z Pragi założył konkurencyjne Nowe Miasto. Położone było na przeciwnym brzegu Pasłęki, rzeki przepływającej przez Braniewo. Nowe Miasto nie osiągnęło większego znaczenia, a w roku 1772 zostało połączone administracyjnie ze starym miastem.
Bazylika pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej. Kościół św. Katarzyny w Braniewie jest jednym z najpiękniejszych kościołów Warmii. Gotycki kościół zbudowano w latach 1343-1442. Do 1945 roku zachowało się w nim wiele gotyckich elementów, między innymi późnogotycki ołtarz szafkowy i tryptyk z 1485 roku. W 1945 roku przed wycofaniem się Niemcy wysadzili wieżę kościoła, niszcząc przy okazji znaczną część obiektu. Świątynia po wojnie nie została odbudowana. W latach 60. XX wieku pod pretekstem zabezpieczenia i odgruzowania rozebrano większą część budowli. Kościół odbudowano dopiero w latach 1979-1986.
Wieża Bramna. Zamek w Braniewie zbudowano pod koniec XIII wieku w czasach biskupa Henryka I Fleminga. Od roku 1340 po przeniesieniu siedziby biskupów do Ornety, na zamku rezydował burgrabia. W 1454 roku zamek zdobyły wojska polskie, a od 1461 r. ponownie znalazł się w posiadaniu biskupim. W latach 1633-35 okupujący Braniewo Szwedzi zbudowali przed zamkiem bastiony i szańce. W 1945 roku obiekt spłonął, a 13. lat później ruiny zostały rozebrane. Z nieistniejącego już zamku biskupiego pozostała jedynie trzykondygnacyjna gotycka wieża wzniesiona na przełomie XIII i XIV w. na planie kwadratu, która pierwotnie łączyła zamek z przedzamczem. To najstarsza budowla na Warmii.
Willa przy ulicy Botanicznej. W Braniewie znajduje się ciekawy budynek o charakterze willowym, pochodzący z początków XX w. Został wzniesiony na planie prostokąta, ma bardzo urozmaiconą bryłę pozbawioną jednak określonych cech stylowych.
Najmniejsze i jedyne zoo na Warmii znajduje się także w Braniewie. Ogród Zoologiczno-Botaniczny w Braniewie powstał w latach 1955-1960 na terenie dawnej fosy miejskiej. Niżej herb miasta, który przedstawia na srebrnym polu zielone wzgórze i zieloną lipę z trzynastoma liśćmi. Po stronie prawej czerwony smok jako symbol pogaństwa, a po lewej znajduje się czerwony jeleń symbol chrześcijańskiego miasta. Rogi, pazury i kopyta koloru złotego. Trzynaście liści to symbol 13. lip stojących przed bramami miasta.
Neogotycki klasztor Regina Caeli został zbudowany w latach 1904-1906. Powstał jako dom formacyjny nowicjatu Zgromadzenia Sióstr św. Katarzyny. Okazały budynek podczas wojny wykorzystywano jako szpital polowy. W 1571 r. powstało w Braniewie zgromadzenie sióstr katarzynek założone przez Reginę Protmann, beatyfikowaną przez papieża Jana Pawła II w 1999 r. Siostry niosły pomoc ofiarom licznych epidemii, zakładały szkoły dla dziewcząt, zwłaszcza ubogich, prowadziły przedszkola oraz sierocińce. Krypta bł. Reginy Protmann znajduje się w bazylice w Braniewie, w której w latach 1809-1929 spoczywały doczesne szczątki błogosławionej.
Białe koszary przy ul. Moniuszki. W koszarach przy dawnej Rodelshofer Strasse stacjonował batalion fizylierów z 3 Pułku Grenadierów Króla Fryderyka Wilhelma I, który od 1914 roku wchodził w skład Regimentu Kronprinz. Do roku 1918 mieścił się w nich szpital wojskowy, a od 1933 r. Szkoła Dowodzenia Służby Pracy Rzeszy. Od 1967 r. w koszarach przy ul. Moniuszki sformowany został 12 Batalion Rozpoznania Radioelektronicznego podporządkowany Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego. Budynki koszarowe powstały w 1898 r. Obecnie mieści się w nich szkoła i urzędy.

Budynek Urzędu Gminy przy ul. Moniuszki.
Budynek sądu rejonowego z 1879 roku oraz gmach dawnej Akademii Braniewskiej. Jezuici zostali sprowadzeni do Braniewa przez biskupa warmińskiego kardynała Stanisława Hozjusza w 1565 r. Wkrótce z ich inicjatywy powstało tutaj słynne Collegium Hosianum, pierwsza z polskich szkół jezuickich. Mieściła się w dawnym klasztorze franciszkanów. W latach 1743-1771 na potrzeby szkoły wzniesiono późnobarokowy, trzykondygnacyjny budynek, a w 1923 r. dobudowano do niego przęsło zachodnie i włączono w obręb kompleksu zabudowań wieżę obronną zwaną Kleszą, którą wybudowano w XIV w.
W Braniewie nie brakuje czerwonej cegły oraz pięknych kamienic. Ta mieszczańska pochodzi z 1913 roku. Poniżej też neogotycki gmach ceglany wzniesiony w roku 1878 dla obiektów użyteczności publicznej.
Kapliczka warmińska w Braniewie.
Ul. Moniuszki, kompleks zabudowy dawnej stadniny koni. W skład kompleksu wchodzi: willa dyrektora, stajnia główna, stajnia, ujeżdżalnia, stajnia kwarantanny z lecznicą obecnie warsztat, magazyn, kuźnia, wozownia, hydrofornia budynek wagi, park z placami treningowymi koni, ogrodzenie z 2 bramami. Obiekty zostały wzniesione w latach 1889-91r. Willa dyrektora stadniny została zbudowana z czerwonej cegły, na uwagę zasługuje piękna weranda.
Pałacyk Fundacji Biskupa Warmińskiego Teodora Potockiego to jeden z najpiękniejszych zabytków Braniewa. Obiekt został wzniesiony w 1719 roku. Zbudowany jest w stylu barokowym na planie kwadratu. Pełnił funkcję przytułku dla starców, hospicjum dla konwertytów. W elewacji frontowej warto zwrócić uwagę na kartusz z herbem Pilawa pod kapeluszem kardynalskim, zawierający też inicjały fundatora hospicjum i datę fundacji.
Lokalizację wybrano w pobliżu kościoła św. Katarzyny oraz zamku biskupiego, jednak już poza obrębem dawnych murów miejskich i fosą, w otoczeniu parku należącego do zamku biskupiego. Zamieszkali w nim konwertyci, którzy z powodu zmiany religii emigrowali z Królestwa Prus na Warmię. W pałacyku znajdowały się też: katolicki przytułek dla starców, dom dla ubogich, biblioteka miejska oraz zamiejscowy ośrodek dydaktyczny Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie.
Tama na Pasłęce. Pasłęka, jeszcze w XVII wieku była rzeką znacznie głębszą niż obecnie. Swoim korytem niosła duże ilości wody, stwarzając tym samym korzystne warunki do transportu wodnego. Świadczą o tym zachowane do dnia dzisiejszego budynki starych spichlerzy zbożowych na terenie Braniewa. W Braniewie rzekę przegradza jaz piętrzący elektrowni wodnej o wysokości 2 m, który wyposażony jest w przepławkę typu pochylnia, oddaną do użytku w roku 2001. Poniżej jazu, na krótkim odcinku terenu miejskiego, nurt rzeki jest bardzo szybki, a dno twarde, kamieniste i żwirowate. 
Przez wieki Braniewo było warmińskim oknem na świat, miastem portowym, posiadającym prawo składu. Od połowy XIV w., jako jedno z 6 miast w Prusach a jedyne na Warmii należało do Hanzy – związku miast handlowych Europy Północnej z czasów średniowiecza i początku ery nowożytnej. Miasta należące do związku popierały się na polu ekonomicznym, utrudniając pracę kupcom z miast nienależących do związku, jednocześnie zaś stwarzały realną siłę polityczną i niekiedy wojskową. Głównym produktem eksportowym Braniewa był len. Podczas wojny trzynastoletniej, mieszczanie Starego Braniewa aktywnie wsparli działania Związku Pruskiego, zmierzające do przejścia spod władzy Krzyżaków pod rządy króla polskiego Kazimierza IV Jagiellończyka. W wyniku kończącego wojnę pokoju toruńskiego Braniewo wraz z całą Warmią weszło w skład Prus Królewskich.

15 komentarzy

  1. Znam Braniewo bardzo dobrze, swego czasu to był przecież powiat i Orneta do niego należała.
    Wspomnienia, wspomnienia, ale że najstarsze to nie wiedziałam :-)
    Pozdrawiam wiosennie :-)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Jakoś bardziej mi pasowała przy Braniewie niż obecnie, ale widocznie dla Lidzbarka ma większe znaczenie. Pozdrawiam :)

      Usuń
  2. To był naprawdę przyjemny poranek :)

    OdpowiedzUsuń
  3. Ciekawie pokazałeś i opisałeś Braniewo, dziekuję za wszystkie informacje. Bardzo ładna willa dyrektora stadniny z piękną werandą, no i pałacyk robi wrażenie, ładnie odnowiony.
    Pozdrawiam

    OdpowiedzUsuń
  4. Nie wiem, czy zniosłabym mieszkanie w takim czerwonym mieście. Jak dla mnie to za dużo tej czerwonej cegły, chociaż willa dyrektora stadniny by mi odpowiadała, bo w moim rodzinnym domu też była weranda, tylko że zamknięta. Razem ze swoją starszą siostrą spędzałyśmy tam wszystkie deszczowe dni lata.
    Serdecznie pozdrawiam.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Weranda piękna, a neogotyku troszkę jest, jak to w dawnych Prusach. Pozdrawiam

      Usuń
  5. Ta trzykondygnacyjna wieża gotycka bardzo mi się podoba.
    Wszystko inne - TEŻ!!!
    :-)

    OdpowiedzUsuń
  6. Aż wstyd się przyznać, ale w Braniewie byłem raz i to przejazdem. Zapowiada się jak ciekawe miejsce do zwiedzania.

    OdpowiedzUsuń
  7. Uwielbiam te fotograficzne spacery z Tobą. Jak zwykle piękne zdjęcia :) Pozdrawiam

    OdpowiedzUsuń
  8. O niektóre elementy Braniewa dla mnie nieznane - przy najbliższej okazji i wizycie koniecznie muszę nadrobić.

    OdpowiedzUsuń
  9. lubię to miasteczko...

    OdpowiedzUsuń
  10. Bardzo ładna i cenna wieża zamkowa. Tyle obiektów pokazujesz, że nie wiem o którym napisać.
    Willa też mi się podoba i jeszcze wiele innych rzeczy :)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Miasto warte odwiedzenia, jak i inne nadzalewowe. Zapraszam :)

      Usuń
  11. Wreszcie miejsce, które znam:)

    OdpowiedzUsuń
  12. Miło się z Tobą zwiedza..., nigdy nie byłam w Braniewie

    OdpowiedzUsuń