Fara w Ornecie to przykład gotyckiego kościoła o układzie bazylikowym. Jej budowę rozpoczęto w latach 40. XIV w. Na uwagę zasługują sklepienia gwiaździste, średniowieczne polichromie, gargulce w kształcie smoczej głowy, ceramiczne detale i urzekający rozmach.
Budowę obecnego kościoła w Ornecie rozpoczęto w latach 40. XIV w, za czasów rezydującego tu biskupa Hermana z Pragi. Pierwszy etap prac zakończono w 1379 r. konsekracją budowli przez biskupa Henryka Sorbona. Do tego czasu powstała trójnawowa bazylika bez wyodrębnionego prezbiterium, z zakrystią, czteroboczną wieżą ujętą po bokach kaplicami będącymi przedłużeniem naw bocznych. W tym samym też czasie prawdopodobnie zasklepiono gwiaździście nawy boczne. W drugiej fazie budowy przypadającej na I poł. XV w. poszerzono korpus poprzez budowę kaplic bocznych otwartych do wnętrza, wzniesiono emporę nad zakrystią oraz powiększono kaplicę pd. przy wieży. Na elewacjach zewnętrznych wykonano fryz z płytek ceramicznych o dekoracji łączącej motywy maswerkowe, roślinne i figuralne. W trzecim etapie przypadającym na 4 ćw. XV w. rozbudowano drugą kaplicę wieży oraz zasłonięto attykami ściany i szczyty elewacji kościoła, które od zakryły poprzeczne dachy kaplic bocznych. Następnie nawę główną sklepieniem gwiaździstym, równocześnie zasklepiając kaplice boczne przy wieży (gwiaździste ośmiodzielne). W 1520 r. podczas wojny z Zakonem Krzyżackim kościół został uszkodzony, zrujnowane szczyty środkowych kaplic zastąpiono nowymi, znacznie uproszczonymi. W XVII w. dobudowano do ściany wschodniej trójboczny aneks. W wyniku prac remontowych po pożarze z 1730 r. nastąpiła m.in. wymiana dachów nad nawami i kaplicami bocznymi, przy czym zniekształcono szczyty i zasłonięto okna nawy głównej, nadbudowano wieżę wraz z pokryciem jej obecnym ośmiopołaciowym dachem namiotowym. W latach 1899-1903 miała miejsce renowacja kościoła, podczas której odtworzono pierwotny kształt dachów, szczytów rzędów kaplic, usunięto barokową sygnaturkę, uzupełniono fryzy dekoracji zewnętrznej, odkryto i zrekonstruowano gotycką i renesansową polichromię. W wyniku działań wojennych 1945 r. uszkodzeniu uległy szczyty oraz wieża, którą odnowiono jeszcze w latach 40. XX w. W ostatnich latach trwały cykliczne prace konserwatorskie, przeprowadzone m.in. w obrębie sklepień, polichromii, detalu architektonicznego, przy ołtarzach, które w dużym stopniu przywróciły artystyczną i historyczną klasę obiektu. W sposobie dekoracji szczytu wschodniego oraz wieży najbliższą analogię dostrzegano w kościołach toruńskich, a w systemie podziałów podobieństwo z architekturą cysterską. Podobne też sklepienia zastosowano w kościołach Bartoszyc, Braniewa i Reszla. Ceramiczny detal miał analogie w dekoracji kamienic elbląskich.
Rzygacze, gargulce, czyli smoki z Ornety.
