piątek, 20 grudnia 2013

Olsztyn z wczoraj oraz o zwyczajach bożonarodzeniowych na Warmii

W samochodzie ogrzewanie mocno uderza w zimne policzki. Na fotelu obok leżą grube rękawice, które przydają się w mroźne, grudniowe poranki. W radiu rozbrzmiewają znane piosenki, nucę je radośnie. Wiele poruszanych tematów dotyczy świąt i tego, co jest najważniejsze: choinka, dekoracja mieszkania, dwanaście potraw czy prezenty? Święta spieszą szybkim krokiem. Tylko pogoda jakby zatrzymała się w jesiennej zadumie.
Miejsca:
Olsztyn, park im. Janusza Kusocińskiego, plac Jana Pawła II - choinka udekorowana w koronkowe ozdoby i rzeźby bab pruskich, Stare Miasto, dawna wieża wodna na Wzgórzu św. Andrzeja - dziś obserwatorium astronomiczne, bar Polonia przy ul. Pieniężnego 17 - wystrój nawiązuje do epoki PRL-u, a w menu są dania, które przyrządzały nasze mamy i babcie: flaki, czernina, rosół, żurek, golonka w piwie z ziemniakami i zasmażanymi buraczkami, schabowy, gołąbki z ziemniakami. Do tego domowy kompot lub oranżada.

Dziś Warmia to miejsce zamieszkania wielu napływowych nacji: Ukraińców, Białorusinów, mieszkańców centralnej Polski, kresowiaków oraz rodowitych mieszkańców, którzy nigdy stąd nie wyjeżdżali. Współczesne tradycje bożonarodzeniowe są zatem pomieszane i zaczerpnięte z wielu kultur. A jak było dawniej?
Choinka na Warmii pojawiła się w 1910 roku. Wieszano na niej dekoracje wykonane przez dzieci, najczęściej z kolorowego papieru, słomy, orzechów, żołędzi. Wieszano też rajskie jabłuszka, cukierki i pierniki, które pieczono nie zawsze słodkie, bo oprócz miodu dodawano do nich pieprzu. W smaku przypominały dzisiejsze krakersy. Tradycja dzielenia się opłatkiem zaistniała na Warmii w 1945 roku. Na stołach nie było 12 wigilijnych potraw, natomiast nie mogło zabraknąć pieczonej gęsi lub czerniny, kiełbasy z drobiu, pierniczków, marcepanów. 

W pokoju stawiano snopek zboża, a po kolacji wigilijnej zostawiano jedzenie i rozpalony ogień dla zmarłych przodków, bo noc wigilijna była nocą duchów. Ławę posypywano piaskiem, dzięki czemu następnego dnia, po śladach pozostawionych na niej, można było rozpoznać, który z przodków odwiedził dom. Nie był też znany wśród Warmiaków Mikołaj. Prezenty przynosił Szemel lub inaczej Szimel, biały koń, przypominający krakowskiego lajkonika. Mówi się, że był to Siwek z nieba. Osoba przebierająca się za Szemela ubierała się na biało i nosiła czapkę z kolorowej bibuły.
Świętom Bożego Narodzenia towarzyszyły wróżby. Opróżniano np. piec z popiołu, który dodawano do jadła bydłu, by było zdrowe. Wróżono także ze snopka zboża lub z lnu.
O zwyczajach noworocznych już wspominałem, polecam post, bo przecież: Jaki Sylwester, taki cały rok i Boże Narodzenie po wodzie, Wielkanoc po lodzie - to przysłowie jest chyba najbardziej trafne.
Wszystkiego dobrego.

50 komentarzy

  1. I zapachnialo....
    Serdecznosci
    Judyta

    OdpowiedzUsuń
  2. Wzajemnie, wszystkiego dobrego, radosnych świąt
    Uściski

    OdpowiedzUsuń
  3. piekne fotografie.
    wesolych swiat :o)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Dziękuję, Wesołych Świąt, wszystkiego dobrego. Pozdrawiam :)

      Usuń
  4. O, widzę 'wczoraj' i od razu myślę o bardzo dawnym 'wczoraju', takim jak z gazetki oznaczonej walecznym krzyżykiem :)

    Dłuuugiej i śnieżnej zimy na Warmii!

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Bary w stylu peerelowskim to ostatnio jakaś nowomoda. W Olsztynie są już dwa. Ale karmią nieźle, więc może być :) Chciałoby się powiedzieć: śniegu ci u nast dostatek :)

      Usuń
  5. Biegun ciepła pozdrawia biegun zimna ;-)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. A dziś 8 na plusie :)

      Usuń
    2. Anonimowy24/12/13

      Jak bym miała wybór, wybrałabym święta w Kalifornii. Wydaje mi się, że pomimo cieplejszego klimatu mają taką magię, która mi się podoba ;) Wesołych Świąt i dzięki za zabieranie mnie ze sobą w podróże przez cały rok ;-) Czarownica

      Usuń
  6. Czasami żałuję, że sporo tradycji i zwyczajów odchodzi w zapomnienie. Dawniej Święta musiały mieć "klimat" (nie mówię tutaj o klimacie rodem z galerii handlowych", kiedy na choince wisiały jabłka i paliły się świeczki, w domach pachniało igliwiem, a ludzie składali sobie życzenia twarzą w twarz, a nie poprzez sms/facebook itp. Zdjęcia przepiękne. Wesołych Świąt!

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Dziś w wielu przypadkach liczy się tylko komercja, szkoda. Zatracamy stare, piękne zwyczaje. U mnie na choince pierniki, cukierki i mandarynki - też jest pięknie. Wesołych Świąt. Pozdrawiam :)

      Usuń
  7. Anonimowy20/12/13

    CAŁE szczęście że jest na plusie i nie ma śniegu! oby tak całą zimę! wystarczy że 2 tyg zmrozi i posypie w lutym żeby rośliny przeizmowały i tyle! po co komu ten śnieg i mróz? same kłopoty z tym! straty dla gospodarki bo trzeb grzać zamarznięte zamki w samochodach, ślisko wypadki więc i trupy, bezdomni zamarzający i znów trupy,trzeba ubierać kilogramy ciuchów zimowe buty, komu się chce? naprawe nie rozumię "jarania się" śniegiem zimą i mrozem w tych całych mediach. DLA MNIE ZIMY MOŻE NIE BYĆ WOGÓLE! i będzie lepiej!

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Można i tak myśleć, wesołych...

      Usuń
  8. Tęsknię za świętami sprzed kilku lat...Staram się aby przypominały tamten czas. Staram się...
    Fotografie jak zwykle przepiękne.
    Zdrowych, Radosnych Świąt!

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. I to jest ważne, tradycja jest przecież w nas. Wzajemnie, Radosnych Świąt!

      Usuń
  9. Anioły muszą być!
    Kiedyś na pewno spędzę tam święta.
    Zdjęcia imponujące.

    A Tobie, Zbyszku, życzę tylko dobra, zdrowia i wszelkiej pomyślności na Święta i nie tylko!
    Pozdrawiam, j.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Dziękuję, Wesołych Świąt, Joasiu. Pozdrawiam

      Usuń
  10. Nie słyszałam do tej pory o Szemelu - bardzo ciekawe wiadomości przekazujesz.
    Piękne zdjęcia. Pozdrawiam świątecznie i życzę radosnych i błogich świąt.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Dziękuję, Wesołych Świąt. Pozdrawiam

      Usuń
  11. krakowianka20/12/13

    zaciekawił mnie ten siwek z nieba...zatem Lajkonik pozdrawia Szimela...:)
    ciekawe obyczaje opisałeś Zbyszku...a anioły bardzo sympatyczne są na zdjęciach,takie..."ludzkie":)
    pozdrawiam miło.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Wesołych Świąt, pozdrawiam.

      Usuń
  12. Ładne zdjęcia i ciekawe historie, a o Szemelu i ja po raz pierwszy słyszę.
    Zdrowych i radosnych Świat :)

    OdpowiedzUsuń
  13. Na te święta co nadchodzą,
    życzę szczęścia i radości.
    Niech Cię ludzie nie zawodzą
    i niech uśmiech w sercu gości

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Wszystkiego dobrego w Święta.

      Usuń
  14. U Ciebie Zbyszku zawsze malowniczo i ciekawie!
    I na dodatek czuć świąteczne zapachy!

    OdpowiedzUsuń
  15. Zapachniało Bożym Narodzeniem. Ale przyznam, że urok Świąt uleciał mi kompletnie wraz z dzieciństwem. A Gazetę Olsztyńską to czytałem podczas pobytu na Mazurach :) Ja odliczam dno do wiosny a nie do Wigilii.
    Przepraszam za szczerość.
    Vojtek

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Ja też czekam na wiosnę, a teraz to bardziej i na zimę. Jesiennie strasznie. Pozdrawiam :)

      Usuń
  16. Witam !Fotografie sliczne serdecznie pozdrawiam
    Dziękuję za piękne słowa.
    Aby przy świątecznym stole nie zabrakło światła i ciepła rodzinnej atmosfery, a Nowy Rok niósł ze sobą szczęście i pomyślność. Aby wszystkie dni w roku były tak piękne i szczęśliwe, jak ten wigilijny wieczór - tego życzę.

    OdpowiedzUsuń
  17. Jak zwykle klimatyczne zdjęcia i równie klimatyczny post :-)
    Pozdrowienia świąteczne!

    OdpowiedzUsuń
  18. Święta bez śniegu nie mają już takiego uroku...Zdjęcia prześliczne...
    Zdrowych i Pogodnych Świąt Bożego Narodzenia...
    Pozdrawiam:)

    OdpowiedzUsuń
  19. Widzę, że w Olsztynie też świąteczny klimat.

    Zdrowych i Wesołych Świąt spędzonych w gronie najbliższych.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Dziękuję, wzajemnie, Wesołych Świąt.

      Usuń
  20. Ciekawe informacje, a zdjęcia jak zawsze z przyjemnością oglądam. Z wróżb wigilijnych znam jedną: należy zasuszyć kilka łusek z wigilijnego karpia i wsadzić do portmonetki czy portfela. Skąd pochodzi, nie wiem, ale ma to zapewnić dopływ gotówki w nadchodzącym roku.
    Baba - Anioł robiąca serwetki na drutach cudna:)
    Spokojnych Świąt Zbyszku!

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. To muszę poszukać łusek, jakoś z karpiem mi nie po drodze :) Wesołych Świąt.

      Usuń
  21. Zbyszku przyjm życzenia Zdrowych, Pogodnych i Spokojnych Świąt Bożego Narodzenia !
    Wszystkiego Dobrego !!!
    Iwona

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Dziękuję Iwonko, wszystkiego dobrego, Wesołych Świąt.

      Usuń
  22. Dziękuję za życzenia. Dla wszystkich i każdego z osobna jeszcze raz zdrowych, wesołych i pogodnych Świąt Bożego Narodzenia. Niech będą one okazją do zadumy, ale i radości z rodzinnego spotkania. Niech przyniosą wytchnienie od codziennych zmagań i trosk. Oby magia Bożego Narodzenia przetrwała w nas jak najdłużej! Magicznych Świąt Bożego Narodzenia oraz wszystkiego dobrego w Nowym Roku.

    OdpowiedzUsuń
  23. Dziękuję Zbyszku!
    Ruszam na Podhale! A co będę sam w domu siedział???
    WESOŁYCH ŚWIĄT I SZCZESLIWEGO NOWEGO 2014 ROKU!
    Vojtek jeszcze z Mazowsza. Jutro nie wiadomo gdzie.
    Pięknie u Ciebie. Po prostu prawdziwie. To jest w Twoich fotkach. mają one swój styl.
    Vojtek

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Wszystkiego dobrego w 2014. Zaraz wpadnę do Ciebie i liczę na wspaniałą relację z oscypkiem w tle. Pozdrawiam

      Usuń
  24. Dziękuję za życzenia.
    Tobie wzajemnie wesołych Świąt życzę:)
    Pozdrawiam:)

    OdpowiedzUsuń
  25. Bardzo ciekawy post, nie miałam pojęcia o warmińskiej tradycji, która przecież jest tak nieodległa w czasie...W naszym domu kultywowało się obyczaje jakie są znane w Polsce centralnej i raczej się nad tym nie zastanawiałam że przecież każdy region ma swoją odrębną tradycję. Nawzajem życzę Wesołych Świąt!

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Tradycja to ważny element naszej tożsamości i warto ją pielęgnować. U mnie też raczej kultywowano te ogólne obyczaje. Ale do dziś stroję choinkę w pierniki, rajskie jabłka i orzechy :) Pozdrawiam

      Usuń
  26. Wspaniałych Świąt, tradycyjnych, bo w pewnych zachowaniach tradycja i liberalizm się przydają.Spełnienia marzeń w Nowym 2014 roku i wielu cudownych zdjęć!

    OdpowiedzUsuń
  27. Co kraj, to obyczaj. Ciekawe są stare tradycje, które już powoli zanikają.
    Zdjęcia, jak zwykle, wspaniałe.
    Życzę szczęśliwych dni w całym nowym roku.

    OdpowiedzUsuń
  28. Płyną życzenia w przestrzeń kosmiczną,
    Aby w tym roku wszystko nam wyszło.
    By rozwiązały się zła supełki
    I rozsypały dobra perełki.

    By zdrowie dotrzymało nam kroku,
    Miłość głaskała nas w całym roku
    I mam nadzieję, że to się zdarzy:
    Uśmiech nie zniknie z naszych twarzy!

    I że zrobimy dziś wielki skok
    W ten nowy - lepszy - dla nas
    - 2014- rok!

    Tylko tego, co szczere, dobre, prawdziwe, natchnione i piękne, życzę Ci, Zbyszku, na ten nowy Czas.

    Serdecznie pozdrawiam, j.

    OdpowiedzUsuń

| Copyright © 2007/17 Kochamy Warmię |