Wracamy na szlak Świętej Warmii. Nie bez powodu Warmia była nazywana Świętą. To region katolicyzmu, a tutejsi biskupi byli czołowymi przedstawicielami życia kulturalnego i politycznego, jak chociażby Dantyszek, Krasicki, Kromer czy Załuski. To region kościołów, prawie 1500 kapliczek i krzyży pokutnych lub przydrożnych.

Olsztyn

Olsztyńska katedra pochodzi z XIV wieku. Zimą 1807 roku Francuzi zamknęli w nim półtora tysiąca jeńców rosyjskich. Ci, broniąc się przed ostrym mrozem, spalili prawie wszystko, co mógł strawić ogień. Kościół zbudowano w latach 1315-1380. Jest to gotycka budowla z 70-metrową wieżą. Świątynia była wielokrotnie niszczona w środku i przebudowywana. Zachowało się tylko kilka zabytków, np. gotyckie tabernakulum, późnogotycki tryptyk, renesansowy tryptyk św. Krzyża i barokowe rzeźby apostołów św. Andrzeja i św. Jakuba Starszego. Główne drzwi wejściowe do katedry przedstawiają sceny związane z życiem i działalnością apostolską Ojca Świętego Jana Pawła II . Drzwi stanowią pomnik pontyfikatu papieża Polaka. W latach 1898-1900 organistą był tu Feliks Nowowiejski, kompozytor "Roty". Kościół od 2004 kościół jest bazyliką mniejszą.

Bartąg

Bartąg  (niem. Gross Bertun) leży tuż za granicami Olsztyna. We wsi znajduje się kościół z XVIII wieku. Wieś powstała w 1345 roku. Trzy lata później zbudowano w niej kościół pw. św. Jana Ewangelisty. Spalony w 1681, odbudowany w XVIII w., konsekrowany w 1724 roku. Kościół został rozbudowany w 1934 roku.
Wieża kościoła pochodzi z 1800 roku. W środku znajduje się ołtarz główny z 1695 roku. Natomiast przy bramie kościoła umiejscowiono pamiątkowe tablice w języku niemieckim upamiętniające poległych w czasie I wojnie światowej mieszkańców wsi. Tablice ukradziono w 2006 roki, zostały zrekonstruowane. Od 1984 roku kościół pełni funkcję diecezjalnego Sanktuarium Bożej Opatrzności.

Jonkowo


Wieś Jonkowo została lokowana w 1345 r. przez biskupa warmińskiego Hermana z Pragi pod pierwotną nazwą Hogenbuche, oznaczającą w języku niemieckim Wysokie Buki - mieszkańcy nie przyjęli jej. Późniejsza nazwa wsi została utworzona od nazwiska pierwszego sołtysa o imieniu Jonekony. Pierwszy kościół powstał w Jonkowie w latach 1350-1375 i był drewniany. W 1356 r. biskup warmiński Jan Stryprock zapisał wieś kapitule kolegiackiej w Dobrym Mieście. Jonkowo zostało spalone podczas wojny trzynastoletniej przez wojska krzyżackie. Opuszczone włóki zasiedlał nowymi osadnikami w latach 1516, 1518 i 1521 Mikołaj Kopernik, który był administratorem dóbr kapituły warmińskiej. Parafia w Jonkowie pojawiła się w wykazie parafii warmińskich pod koniec XV w. 14 lutego 1807 r. w Jonkowie przebywał Napoleon Bonaparte.

Dobre Miasto

Kolegiata w Dobrym Mieście to jeden z największych i kościołów na Warmii. W środku możemy zobaczyć między innymi ołtarz mariacki z około 1430 roku.
Kolegiatę zbudowano w latach 1357-1389. Ma ona długość 61,5 m i szerokość 25,5 m. Na jubileusz 600-lecia ukończenia jej budowy Papież Jan Paweł II 19 maja 1989 roku obdarzył kościół tytułem i godnością Bazyliki Mniejszej. Ołtarz główny zdobią rzeźby męczenników Wojciecha i Stanisława. Bogato zdobiona ambona pochodzi z 1693 roku.

Lidzbark Warmiński

W tle kolegiata pw. św. Piotra i Pawła, klasztor i wikarówka. Jest też zabytkowy most.
Kolegiata pw. św. Piotra i Pawła w Lidzbarku Warmińskim wraz z klasztorem i wikarówką. Budowę świątyni murowanej zrealizowano w II połowie XIV w. w formie trójnawowej, pięcioprzęsłowej hali. Kościół posiada sklepienia gwiaździste z końca XIV w. w nawie głównej i nawach bocznych oraz z XV w. w kaplicach przywieżowych. Wieża kościelna, początkowo niska z nadbudową drewnianą, wybudowana została w ostatnich latach XIV w. i była podwyższana w dwóch kolejnych wiekach do obecnej wysokości.

Orneta


Kościół pw. św. Jana Chrzciciela w Ornecie - to gotycka budowla zbudowana w latach 1350 - 1370, z inicjatywy biskupa Hermana z Pragi. Jest ceglaną czteroprzęsłową bazyliką z niewyodrębnioną częścią prezbiterialną i z wieżą od zachodu. W XV w. dobudowano kaplice boczne, które z czasem otrzymały ozdobne szczyty, nadające budowli niezwykle malowniczy wygląd, podkreślony ceramicznym detalem architektonicznym. Wyróżnia się wysokimi, ozdobnymi attykami i fryzem z terakoty, umieszczono w nim maski kobiet i mężczyzn.
Fara to dawne określenie nadawane kościołowi parafialnemu, które nawiązuje do tradycji średniowiecza. To także najstarszy kościół w mieście, główny kościół dekanatu lub, w miastach biskupich, nazwa dla drugiego kościoła po katedrze. Fary budowano najczęściej w bezpośrednim sąsiedztwie rynku, tak też jest w Ornecie.

Kościół znacznie ucierpiał w historii głównie za sprawą wojen i pożarów, lecz mimo to należy do najbardziej interesujących na Warmii. Został zniszczony w czasie wojen krzyżackich w latach 1519-1525. Po zniszczeniach kościół przebudowano i rozbudowano, otrzymał m.in. nowe szczyty i sklepienia. Około 1900 przeprowadzono gruntowny remont kościoła nie zmieniając jednak jego konstrukcji i architektury. We wnętrzu budynku na uwagę zasługują liczne zabytki: ołtarz główny z 1744, żyrandol z 1576, barokowe ołtarze boczne (św. Elżbiety Węgierskiej, św. Katarzyny Aleksandryjskiej, Serca Pana Jezusa), ambona z 1744. Liczne są ołtarze umieszczone przy filarach: ołtarz NMP Różańcowej z 1761 roku, ołtarz św Józefa. Wewnątrz znajduje się również gotycki krzyż z XV wieku oraz mosiężny lawaterz. Znajdują się też gotyckie malowidła ścienne (m.in. Koronacja Marii z końca XIV w.), a ponadto liczne malowidła z XV w.
Cerkiew pw. św. Mikołaja w Ornecie. To były kościół ewangelicki wybudowany w latach 1829-1830 w stylu późnoklasycystycznym. Wieża pochodzi z lat 1905-1906.
Kapliczka warmińska w Ornecie, ul. 1 Maja.
Zwiedzanie Ornety to przede wszystkim zwiedzanie wspaniałych detali. Szczególnie urocze są orneckie rzygacze na farze oraz te znajdujące się w rynku. Warto policzyć też ilość ozdobnej terakoty na murach kościoła, może już ktoś policzył? Ratusz natomiast skrywa najstarszy dzwon na Warmii, niebanalna data 1384 rok. Do tego piękne kamienice, czerwień średniowiecznych murów i brukowane drogi.

Bisztynek

Kościół pw. św. Macieja i Przenajświętszej Krwi Chrystusa. To właśnie z tym obiektem wiążą się wszystkie historyczne momenty w życiu Bisztynka, od momentu lokacji zaczynając. Kościół farny wzniesiono w końcu XIV wieku. Budowa wieży została zakończona w 1579 roku. W czasie mszy konsekracyjnej, podczas podniesienia Hostii spłynąć z niej miały krople krwi. Świątynia w latach 1739-1740 była często odwiedzana przez pielgrzymów, dlatego też dobudowano do niej północną nawę boczną. W roku 1770 kościół strawił pożar. Następnie został odbudowany. Dziś jest to budowla w stylu barokowym. We wnętrzu na uwagę zasługuje m. in. rokokowy ołtarz główny autorstwa Chrystiana Bernarda Schmidta z Reszla.
Kościół strzeżony jest przez 13 apostołów. Jak widzicie nie tylko. Według miejscowej legendy, Apostołowie czekają przed kościołem na wiernych. Zejdą z cokołów i wejdą do świątyni wówczas, gdy w kościele znajdą się wszyscy bez wyjątku parafianie. Fara to jeden z największych kościołów na Warmii.  Obecny kościół ma charakter późnobarokowy. Fasadę wieńczy wieża o wątku gotyckim z hełmem i latarnią. Wnętrze podzielone jest na trzy nawy przedzielone filarami z wyodrębnionym prezbiterium. Chór muzyczny wsparty jest na arkadach i szczupłych kolumnach. Okna są zamknięte półkoliście.  Ołtarz główny pochodzi z warsztatu Chrystiana Bernarda Schmidta z 1772 roku. W jego centralnej części umieszczony jest obraz patrona kościoła, a w tle panorama Bisztynka.

Prosity, Franknowo

Prosity zostały założone w 1354 roku przez biskupa warmińskiego Hermana z Pragi. Kilkanaście lat później wybudowano kościół, który został razem z wsią zniszczony w czasie wojen polsko-krzyżackich. W 1585 roku na fundamentach poprzedniej świątyni wybudowano nową. Utworzono też szkołę parafialną. Wzmianki podają, że w 1789 roku funkcję nauczyciela w tej szkole pełnił organista Andrzej Parzan. Obecna neogotycka świątynia pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny powstała w latach 1840–1842. Kościół otoczono kamiennym murem z dwiema kutymi z żelaza bramami. Na kościele wsi tablica upamiętniająca proboszcza Prothmanna, a od strony południowo-zachodniej znajduje się stary cmentarz z zabytkowymi nagrobkami pochodzącymi z XIX i początku XX wieku. Ks. Albert Prothmann pełnił urząd wikariusza w Świątkach, Głotowie, Lutrach i Bieniewie. Od 1919 r. był proboszczem parafii w Prositach. Został zamordowany przez żołnierzy radzieckich 4 lutego 1945. We wsi stoją się też cztery kapliczki warmińskie.
https://web.facebook.com/kochamywarmie
Kapliczki we Franknowie z XIX i XX w., dwie z ośmiu w tej wsi. Zobacz: Stoczek Klasztorny, Kiwity, Żegoty.

Franknowo

Wieś lokował 3 grudnia 1346 wójt biskupi Brunon z Lutr. W czasie wojny trzynastoletniej i w trakcie wojny polsko-krzyżackiej, wieś została w dużym stopniu zniszczona. W połowie XVI w. wieś zasiedlono ponownie. Po II wojnie światowej zaczęła napływać do wsi ludność różnych narodowości.
Najważniejszym zabytkiem Franknowa jest kościół z XIV wieku. Uległ on zniszczeniu podczas wojny trzynastoletniej. Został odbudowany w 1565, a w 1581 roku konsekrował go biskup Marcin Kromer. W 1751 r. dzięki fundacji biskupa warmińskiego A.S. Grabowskiego wzniesiono nową świątynię, jednak sto lat później zawaliło się jej sklepienie.

Barokowy kościół pw. św. Stanisława i Katarzyny otacza niewysoki barokowy mur ceglany z bramą paradną i trzema bramkami, a także kwadratową dzwonnicą z przełomu XVIII i XIX w. umiejscowioną od wschodu.

Barczewo

Kościół pw. św. Anny i św. Szczepana w Barczewie powstał w pierwszej połowie XIV wieku, a pod koniec XV wieku dobudowano wieżę. Najwcześniejsza wzmianka o jego proboszczu imieniem Henricus, pochodzi z 1337 roku. Jak to w dawnych czasach, udowla wielokrotnie ulegała uszkodzeniu w wyniku pożarów, m.in. w 1414 roku, w trakcie wojny trzynastoletniej i w 1544 roku. W czasie ostatniej odbudowy, nad nawami założono kunsztowne sklepienia sieciowe, kryształowe i gwiaździste. W 1894 roku świątynia została powiększona o neogotyckie prezbiterium. Podczas II wojny światowej budowla doznała zniszczeń, jednak prace remontowe zostały zakończone już 1962 roku.
To jeden z piękniejszych zabytków Barczewa, które położone jest 17 km na wschód od Olsztyna. Jest to kościół gotycki, jego wieża została zwieńczona barokowym hełmem z latarnią i chorągiewką, na której jest umieszczona data „1800”. Wieża jest ozdobiona blendami z różnymi typami łuków. Umieszczony we wieży portal z ostrymi łukami, jest ozdobiony profilowaniem na ościeżach. Ściany wieży i korpusu nawowego wzmocnione są przyporami. Halowe wnętrze kościoła o pięciu przęsłach, posiada trzy nawy sklepione łukowo i gwiaździście. Wystrój zdominowany przez neogotyk, wyjątek stanowi gotycki krucyfiks z ok. 1500 roku.
Kościół ma długość 46 metrów i szerokość 17 metrów. Zbudowany jest z czerwonej, wypalanej cegły.
Przy świątyni znajduje się plebania z 1821 r. Każdego roku w kościele odbywają się koncerty w ramach Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Chóralnej. Od miejskiej zabudowy kościół oddziela mur z trzema bramami.
Warmia była zawsze wierna Bogu i Kościołowi katolickiemu, zasługując na szczytne miano Świętej Warmii – czytamy w Świętej Warmii Szymona Dreja. Przywiązanie dawnych Warmiaków do religii było najsilniejszą więzią spajającą tę niewielką społeczność. Pierwsze wzmianki o Świętej Warmii znajdujemy dopiero w końcu XIX wieku u księdza Walentego Baczewskiego. O świętości tej krainy w dawnych wiekach świadczą tradycyjne obrzędy i zwyczaje ludowe, krzyże pokutne i kapliczki przydrożne. Na Warmii tych ostatnich jest ok. 1500. Poznaj szlak Świętej Warmii | Sakralne perełki Warmii – kliknij.
Szlak Świętej Warmii | Sakralne perełki Warmii

7 komentarzy:

  1. Zakochałam się w Warmii. To przepiękna kraina.
    Pozdrawiam:)*

    OdpowiedzUsuń
  2. Piękne kościoły i zdjęcia.

    OdpowiedzUsuń
  3. Każde miasteczko jest niezmiernie ciekawe. Piękne strony. Te budowle z czerwonej cegły robią wrażenie.
    Pozdrawiam.

    OdpowiedzUsuń
  4. Alicja S.5/7/20

    piękna Warmia, zazdroszczę wycieczek. Niech to będą dla nas #warmińskiewakacje online, chociaż tyle. A szlak Świętej Warmii cudowny. Pozdrawiam z Zamościa.

    OdpowiedzUsuń
  5. Nie wiedziałam, że jest tu tak wielka ilość przydrożnych kapliczek. Ich ilość robi
    duże wrażenie. Jak zawsze piękne zdjęcia.
    Pozdrawiam :)

    OdpowiedzUsuń
  6. Muszę kiedyś naocznie zobaczyć miejsca które opisałeś Zbyszku. Niesamowita historia.

    OdpowiedzUsuń